Không phải một trò chơi mới, bộ học liệu đẹp hay hoạt động khiến lớp học trở nên náo nhiệt, theo cô Giang, sáng tạo trong dạy học cần bắt đầu từ một câu hỏi tưởng như rất “không sáng tạo”: Giáo viên đã dạy đúng chưa?

Trong nhiều buổi chia sẻ chuyên môn, cô Giang thường đặt câu hỏi với giáo viên: “Dạy học sáng tạo bắt đầu từ đâu?”.

Nhiều người có thể nghĩ ngay đến một trò chơi mới, phần mềm thú vị hay cách khởi động đủ hấp dẫn để thu hút học sinh. Tuy nhiên, câu trả lời cô viết lên bảng lại ngắn gọn hơn nhiều: “Dạy đúng đã.”

Thoạt nghe, “dạy đúng” và “sáng tạo” dường như nằm ở hai phía khác nhau. Một bên là kiến thức chuẩn, sách giáo khoa, mục tiêu và yêu cầu cần đạt. Bên còn lại là sự linh hoạt, mới mẻ cùng dấu ấn riêng của người thầy.

Nhưng theo cô Giang, chính vì vậy mà giáo viên cần dừng lại lâu hơn ở bước đầu tiên.

Một tiết học sôi nổi chưa chắc đã là một tiết học thành công

Một hoạt động có thể rất vui. Giáo án có thể được trình bày đẹp. Học sinh có thể hào hứng tham gia và lớp học sôi nổi từ đầu đến cuối.

Tuy nhiên, nếu sau tất cả những điều ấy, học sinh vẫn chưa hiểu bản chất kiến thức, thậm chí hình thành cách hiểu sai, tiết học đó chưa thể được xem là thành công.

Sự sáng tạo không thể bù đắp cho nội dung thiếu chính xác. Nó càng không nên trở thành lớp trang trí phủ lên một bài dạy mà giáo viên chưa thực sự hiểu sâu.

“Dạy đúng” trước hết là hiểu rõ kiến thức đang truyền đạt, bám sát sách giáo khoa, yêu cầu cần đạt và định hướng của chương trình. Giáo viên cần xác định học sinh phải hiểu điều gì sau bài học, đâu là kiến thức cốt lõi và đâu chỉ là cách trình bày.

Dù vậy, dạy đúng mới là điểm khởi đầu. Học sinh không chỉ cần nhớ công thức mà còn cần hiểu công thức ấy xuất hiện từ đâu, vì sao phải thực hiện phép tính này thay vì một phép tính khác và kiến thức được hình thành để giải quyết vấn đề gì.

Hiểu sâu kiến thức là nền tảng để dạy hay

Với bài toán “Tìm hai số khi biết tổng và hiệu”, học sinh thường được yêu cầu ghi nhớ hai công thức:

• Số lớn bằng tổng cộng hiệu rồi chia hai.
• Số bé bằng tổng trừ hiệu rồi chia hai.

Các em có thể thuộc hai câu này và làm đúng những bài tập quen thuộc. Nhưng nếu một học sinh hỏi: “Tại sao phải trừ hiệu?” hoặc “Vì sao lại chia hai?”, giáo viên sẽ giải thích như thế nào?

Theo cô Giang, chính những câu hỏi đó phân biệt việc truyền đạt công thức với việc giúp học sinh hiểu bản chất Toán học.

Giáo viên cần tự đặt câu hỏi “tại sao” trước cả học sinh: Tại sao phần còn lại tương ứng với hai lần số bé? Vì sao phải chia hai? Phần chênh lệch giữa hai số xuất hiện như thế nào?

Mỗi phép tính đều có nguồn gốc và học sinh có quyền được hiểu nguồn gốc ấy bằng một cách giải thích đủ đơn giản. Khi giáo viên hiểu bài đủ sâu để trả lời những câu hỏi này, sự sáng tạo sẽ xuất hiện tự nhiên hơn.

Lúc đó, người thầy không cần cố gắng “làm mới” bài học bằng thật nhiều hoạt động. Thay vào đó, giáo viên có thể lựa chọn đúng hình ảnh, tình huống hoặc thao tác giúp học sinh nhìn thấy điều đang diễn ra phía sau công thức.

Sáng tạo không nằm ngoài sách giáo khoa

Một quan niệm khá phổ biến cho rằng muốn sáng tạo, giáo viên phải tìm thật nhiều ý tưởng bên ngoài. Nhưng trước khi xây dựng bài dạy, thao tác cô Giang thường thực hiện lại rất đơn giản: mở sách giáo khoa và quan sát thật kỹ.

Trong sách đã có kiến thức, mục tiêu và nhiều tình huống được thiết kế có chủ đích. Nhiệm vụ của giáo viên không nhất thiết là thay thế tất cả bằng một kịch bản khác, mà là tìm con đường giúp học sinh bước vào tình huống bằng trải nghiệm của chính mình.

Từ bài toán chia kẹo trong sách, giáo viên có thể mang kẹo hoặc sticker vào lớp. Với hai đại lượng hơn kém nhau, thầy cô có thể sử dụng hai đoạn dây có độ dài khác nhau. Trước một sơ đồ trừu tượng, học sinh có thể được cầm, chia, cắt, ghép rồi tự phát hiện mối quan hệ giữa các đại lượng.

Kiến thức không thay đổi. Điều thay đổi là con đường học sinh đi tới kiến thức.

Một lớp học sáng tạo thường được nhận diện qua tiếng cười, hoạt động nhóm, trò chơi và những học liệu bắt mắt. Tuy nhiên, các yếu tố ấy chỉ có giá trị khi phục vụ đúng mục tiêu của bài học.

Sáng tạo thực sự luôn có ý đồ sư phạm phía sau. Nó không đưa giáo viên rời xa bản chất kiến thức mà giúp bản chất ấy trở nên gần gũi, có thể quan sát và trải nghiệm.

Trong lớp học đó, người thầy cũng không phải là người biểu diễn. Giáo viên lùi lại một bước để học sinh được thử, được trình bày, được mắc lỗi và từng bước tự xây dựng hiểu biết của mình.

Bởi vậy, trước khi hỏi một bài dạy đã đủ mới hay chưa, có lẽ giáo viên cần trở lại câu hỏi nền tảng hơn: Bài học này đã đúng, đủ sâu và thực sự giúp học sinh hiểu hay chưa?

(Trích từ nội dung chia sẻ tại các buổi đào tạo giáo viên và đào tạo nội bộ của Ms.Giang - Founder KioMath)