Có một thực trạng khá buồn đó là hiện nay giáo viên đang quen với việc nhận. Nhận thêm một việc. Nhận thêm một phần trách nhiệm. Nhận thêm một kỳ vọng. Và nhiều khi, nhận luôn cả những điều vốn dĩ không thuộc về mình. Nhận vì sợ phụ huynh phật lòng. Nhận vì sợ bị đánh giá là thiếu trách nhiệm. Nhận vì nghĩ rằng: “Có lẽ mình chưa đủ tốt nên phải cố thêm.” Thế là giáo viên gồng. Gồng để dạy cho tròn vai. Gồng để chiều cho vừa ý. Gồng để giải thích, để làm cầu nối, để chịu áp lực thay cho cả một hệ thống.

Không phải giáo viên không biết nói “không”. Mà là không ai từng dạy giáo viên cách nói “không” sao cho đàng hoàng. Tôi cũng từng như vậy. Cho đến khi nhận ra một điều rất rõ: Càng cố làm vừa lòng tất cả, tôi càng rời xa vai trò thật sự của mình trong lớp học.

Nghề giáo không phải là nghề làm hài lòng. Nghề giáo là nghề dẫn dắt. Và để dẫn dắt được, người thầy cần một thứ quan trọng hơn sự chiều lòng – đó là ranh giới nghề nghiệp. Nói “không” trong giáo dục không phải là trốn tránh trách nhiệm. Mà là chọn đúng trách nhiệm. Không phải mọi mong muốn của phụ huynh đều phù hợp với mục tiêu học tập. Không phải yêu cầu nào cũng giúp học sinh tiến bộ. Có những điều làm phụ huynh yên tâm hơn nhưng khiến giáo viên kiệt sức hơn và khiến lớp học lệch khỏi định hướng chuyên môn. Nếu giáo viên cứ nhận hết, lớp học sẽ không còn là một môi trường giáo dục có chiến lược – mà trở thành nơi xử lý yêu cầu.

Nói “không” tử tế là khi giáo viên đứng thẳng, chứ không cúi đầu. Không cần gắt gỏng. Không cần đôi co. Không cần xin lỗi vì đang làm đúng chuyên môn. Chỉ cần rõ ràng: “Điều này không phù hợp với mục tiêu học tập của lớp", “Cách này vượt quá khả năng hiện tại của con, cô chưa thể áp dụng.” hay “Phần này cô có thể điều chỉnh, nhưng theo lộ trình chuyên môn đã thống nhất.”

Một câu “không” đúng lúc có thể giữ được rất nhiều thứ:

• Ranh giới nghề nghiệp

• Chất lượng tiết học

• Sự tôn trọng dành cho giáo viên

Sự thật là: khi giáo viên nói “không” rõ ràng và có định hướng, phụ huynh thường không khó chịu như chúng ta tưởng. Họ chỉ cần biết một điều đó là giáo viên đang làm việc có chiến lược, có mục tiêu – chứ không hành xử theo cảm xúc.

Giáo viên không cần gồng để chứng minh mình tận tâm. Sự tận tâm không nằm ở việc nhận thêm bao nhiêu việc. Mà nằm ở việc giữ vững chất lượng những việc mình thực sự chịu trách nhiệm. Khi giáo viên học được cách nói “không” – thẳng, tử tế và có cơ sở chuyên môn – đó không phải là sự cứng nhắc. Đó là sự trưởng thành trong nghề. Và cũng là lúc người thầy không còn phải gồng gánh một mình nữa. <meta charset="UTF-8" />Khi đó giáo viên mới có thể dạy bằng sự bình thản.

• Bình thản – nhưng không buông lơi.
• Kiên định – nhưng không cứng nhắc.
• Tử tế – nhưng không tự làm mình kiệt quệ.

Có lẽ, trưởng thành trong nghề không phải là làm được nhiều hơn. Mà là biết dừng đúng lúc. Và đôi khi, một câu “không” đúng chỗ chính là cách đẹp nhất để nói “có” với nghề.