Có nền tảng chuyên môn đủ tốt để theo đuổi những lớp học giàu thành tích, cô Cao Hoàng Thùy Linh vẫn nhận cả lớp thường, lớp khó và những học sinh chưa có nền tảng vững vàng. Với cô, dạy Toán không chỉ là bồi dưỡng học sinh giỏi mà còn là giúp một học sinh đang mất phương hướng biết mình cần bắt đầu lại từ đâu.

Từ lớp chuyên Toán đến những lớp học không đồng đều

Nếu chỉ nhìn vào nền tảng chuyên môn, người ta dễ hình dung cô Linh sẽ gắn với những lớp chọn hoặc những học sinh vốn đã học Toán tốt. Cô từng học tại Trường THPT Chuyên Đại học Sư phạm, được tuyển thẳng vào Khoa Toán của trường và có thời gian là học trò của thầy Cẩn – một giáo viên Toán được nhiều thế hệ học sinh Hà Nội biết đến. Đó là hành trang đủ vững để cô làm việc với những bài toán khó và những học sinh có năng lực nổi trội. Nhưng khi bước vào lớp học, cô Linh không chỉ gặp những học sinh như vậy.

Có lớp tiếp thu nhanh, cũng có lớp mà trình độ giữa các em chênh lệch rõ rệt. Có học sinh bước vào phòng học với nền tảng tốt và sự tự tin sẵn có; cũng có em chưa nhận ra mình đang hổng kiến thức ở đâu, thậm chí không biết phải bắt đầu lại từ phần nào.

Cô Linh nhận cả những lớp như thế.

Không chọn cách dễ nhất là để một học sinh nghỉ

Một giáo viên mới có thể phải đối diện với một tập thể khó dạy, tâm lý dè dặt của học sinh hoặc cái bóng của người phụ trách trước đó. Kiến thức chuyên môn giúp giáo viên đứng trên bục giảng, nhưng để được học sinh chấp nhận, người thầy còn phải tìm được nhịp giao tiếp phù hợp với lớp.

Cô học cách mềm mại hơn trong giọng nói, trong cách động viên và phản hồi với học sinh. Nhưng mềm mại không có nghĩa là hạ thấp yêu cầu, càng không phải bỏ qua những điều chưa ổn. Đó là cách để học sinh hiểu rằng sự nghiêm khắc của giáo viên không nhằm đẩy các em ra xa.

Với một lớp có học sinh yếu, phương án đơn giản nhất đôi khi là cho rằng em không phù hợp. Khi một học sinh rời đi, lớp học có thể nhẹ nhàng hơn, tiến độ cũng dễ bảo đảm hơn. Cô Linh không chọn phương án ấy. Nếu học sinh chưa theo kịp, cô muốn biết các con đang mắc lại ở đâu. Nếu bài giảng chưa tạo ra phản hồi như mong đợi, cô quay về nghiên cứu tài liệu, sửa giáo án rồi thử lại.

Gần 100 câu hỏi phía sau một trò chơi ôn tập

Một trong những ví dụ rõ nhất về cách cô Linh làm nghề là trò chơi ôn tập được xây dựng từ gần 100 câu hỏi. Một đề cương dài hoàn toàn có thể được chuyển thành tập tài liệu rồi giao cho học sinh về nhà. Nhưng sau một vài trang, cảm giác mệt mỏi dễ xuất hiện. Mục tiêu ôn tập vẫn còn đó, trong khi khả năng duy trì sự tập trung của học sinh giảm dần. Cô Linh muốn các em luyện tập đủ nhiều mà không cảm thấy mình đang phải đi qua một danh sách bài tập kéo dài. Vì vậy, cô tự tìm hiểu và viết trò chơi.

Yếu tố thi đua có thể giúp học sinh hào hứng hơn, nhưng cô không dừng lại ở phần giao diện. Mỗi đáp án sai đều đi kèm một phần hướng dẫn. Học sinh không chỉ được thông báo rằng mình chọn sai, mà còn có thể xem lại vì sao sai và nên bắt đầu suy nghĩ lại từ đâu.

Để hoàn thiện trò chơi, phần việc của giáo viên nhiều hơn rất nhiều so với những gì học sinh nhìn thấy trên màn hình. Cô phải rà soát từng nội dung, xây dựng các phương án trả lời, dự đoán những lỗi học sinh có thể mắc và viết phần giải thích đủ rõ cho từng trường hợp.

Sau lần triển khai đầu tiên, cô tiếp tục chỉnh sửa rồi xây dựng thêm phiên bản mới để những lớp khác cũng có thể sử dụng. Đó cũng là nét khá đặc trưng ở cô Linh. Cô không nói nhiều về sự sáng tạo của mình, nhưng khi đã bắt tay vào làm, cô muốn làm đến nơi đến chốn.

Chuyên môn cao để đi gần học sinh hơn

Người ta thường liên hệ năng lực Toán học với những bài toán khó, những kỳ thi lớn và những lớp học toàn học sinh giỏi. Nhưng ở cô Linh, chuyên môn còn được thể hiện bằng một khả năng khác: làm cho kiến thức trở nên vừa sức với người đang học.

Biết nhiều không đồng nghĩa với việc có thể dạy người khác hiểu. Người giáo viên còn phải chấp nhận đi chậm, giải thích lại và thay đổi cách tiếp cận khi học sinh chưa theo kịp. Càng có nền tảng tốt, cô càng hiểu rằng một bài toán có thể được nhìn từ nhiều hướng. Và với mỗi học sinh, lối vào phù hợp có thể không giống nhau.

Bởi vậy, câu chuyện của cô Linh không đơn giản là sự đối lập giữa một giáo viên giỏi và một lớp học yếu. Điều đáng nói hơn là cô không xem việc một giáo viên chuyên Toán kiên nhẫn với học sinh mất gốc như một lựa chọn bất thường.

Một người đủ khả năng dạy những lớp chất lượng cao vẫn có thể nhận lớp thường và chuẩn bị nghiêm túc cho lớp ấy. Một giáo viên thẳng thắn vẫn có thể học cách mềm mại hơn, không phải để chiều lòng học sinh, mà để các em hiểu được điều cô muốn trao cho mình.

Nếu chỉ lựa chọn những học sinh ngoan, học tốt và dễ dạy, công việc của người thầy chắc chắn sẽ nhẹ nhàng hơn. Nhưng giá trị của nghề giáo có lẽ không chỉ được đo bằng việc đưa một học sinh giỏi đi xa đến đâu. Nó còn nằm ở sự bình tĩnh của người giáo viên khi đứng trước một đứa trẻ chưa giỏi, chưa tự tin và chưa tìm được cách học phù hợp.