Đảm nhận các lớp khối 4 và 5, khó khăn thầy Hòa gặp nhiều nhất không hẳn nằm ở kiến thức, mà ở việc giữ được sự tập trung và sự hợp tác của học sinh trong suốt buổi học.

Các con ở độ tuổi này khá nhiều năng lượng. Có những lúc vừa đến phần chữa bài, cả lớp đã nhao nhao xin lên bảng. Bạn này muốn trình bày trước, bạn kia nói leo, có khi sự hào hứng lại khiến lớp trở nên ồn ào. Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp chỉ cần thầy nhắc nhẹ là các con có thể quay lại nhịp học.

Bên cạnh đó, vẫn có một số học sinh chưa thực sự chủ động. Có bạn tần suất không làm bài tập về nhà khá nhiều, bị nhắc hoặc bị phạt vẫn cười. Có bạn học mãi không nhớ, hôm trước làm được nhưng hôm sau lại quên. Có trường hợp kết quả kiểm tra ở trung tâm thấp nhưng điểm trên lớp lại khá cao, khiến việc đánh giá chính xác năng lực của học sinh cũng không phải lúc nào đơn giản.

Từ những khó khăn đó, thầy Hòa xây dựng giờ học theo một trình tự khá rõ ràng.

Đầu buổi, thầy kiểm tra bài cũ và bài tập về nhà. Những bài khó, học sinh còn nhiều vướng mắc thì thầy trực tiếp chữa và phân tích. Với những bài cơ bản, thầy ưu tiên để học sinh lên bảng trình bày hoặc cho các bạn chấm chéo bài của nhau.

Một bạn làm bài trên bảng, các bạn phía dưới theo dõi và nhận xét. Sau khi học sinh trao đổi xong, thầy mới là người chốt lại cách làm, chỉ ra lỗi sai và nhấn mạnh những bước quan trọng.

Cách tổ chức này giúp học sinh không chỉ ngồi nghe. Các con được tham gia vào bài học, được trình bày suy nghĩ và cũng phải học cách quan sát lời giải của bạn.

Thầy Hòa cũng nhận thấy rằng với học sinh tiểu học, đôi khi một chút thi đua lại tạo động lực rất tốt.

Vì vậy, thầy xây dựng một “hộp phiếu” trong lớp. Mỗi lần học sinh hoàn thành bài tập về nhà, chủ động xung phong, lên bảng trình bày tốt hoặc đạt điểm cao trong bài kiểm tra, tên của bạn đó sẽ được bỏ vào hộp.

Cuối tháng, thầy mở hộp, kiểm lại số phiếu của từng bạn và có những phần thưởng nhỏ bằng “đô la” của lớp.

Phần thưởng không phải mục tiêu cuối cùng. Điều thầy muốn tạo ra là cảm giác: sự cố gắng của học sinh được nhìn thấy.

Có bạn vì muốn có thêm phiếu mà bắt đầu chăm làm bài tập về nhà hơn. Có bạn trước đây ít phát biểu nhưng dần chủ động giơ tay. Có bạn thích được lên bảng nên tập trung hơn khi làm bài để có cơ hội trình bày trước lớp.

Ngoài những cách quen thuộc đó, các trò chơi và hoạt động trong lớp cũng được thầy thay đổi dựa trên tính cách của từng nhóm học sinh. Thầy thường tham khảo thêm nhiều ý tưởng từ bên ngoài rồi điều chỉnh lại cho phù hợp với lớp mình.

Bởi có học sinh thích thi đua, có bạn thích lên bảng, có bạn lại chỉ cần được công nhận bằng một lời khen hoặc một phần thưởng nhỏ.

Nhưng khó khăn thực sự thường xuất hiện ở những học sinh không còn muốn học.

Có trường hợp học sinh không chịu làm bài, chống đối cả bố mẹ lẫn giáo viên. Với những bạn như vậy, thầy Hòa không vội bắt đầu bằng bài tập.

Thầy chọn cách nói chuyện trước.

Có lúc là những câu hỏi rất nhẹ nhàng về việc học. Có lúc thầy hỏi về gia đình, về những điều khiến con không vui. Có khi thầy hỏi gần hơn đến cảm xúc của học sinh: “Con có thương bố mẹ không?”, “Con có hiểu vì sao bố mẹ lại lo cho con không?”.

Qua những cuộc trò chuyện ấy, thầy nhận ra rằng phía sau hành vi trốn tránh việc học thường không đơn giản là lười.

Có những học sinh đã học rất nhiều nhưng vẫn không làm được bài. Làm sai nhiều lần khiến con mất tự tin. Không hiểu thì không muốn làm. Không muốn làm lâu dần thành chống đối hoặc tìm mọi cách để tránh né.

Một số trường hợp còn đi kèm với mâu thuẫn giữa con và bố mẹ. Khi mỗi lần học đều gắn với áp lực, lời trách hoặc kỳ vọng quá cao, đứa trẻ càng dễ đóng lại.

Với những học sinh như vậy, thầy thường phải quay lại từ phần kiến thức căn bản nhất.

Không bắt con làm ngay một bài khó.

Không yêu cầu phải tiến bộ thật nhanh.

Chỉ cần bắt đầu từ một bài vừa sức, để con có một lần làm đúng. Sau đó mới tăng dần mức độ.

Thầy cho rằng với học sinh mất gốc, sự đồng hành của gia đình rất quan trọng.

Có những phụ huynh hiểu rõ năng lực hiện tại của con, chấp nhận việc con cần thời gian và phối hợp với giáo viên để cải thiện từng bước. Những học sinh trong trường hợp đó thường học thoải mái hơn, dám hỏi hơn và ít sợ sai hơn.

Nhưng cũng có những gia đình biết con đang yếu mà vẫn đặt kỳ vọng rất cao. Khi kết quả chưa tốt, đôi khi phụ huynh cho rằng con chỉ “ẩu”, “lúc được lúc không”, trong khi thực tế có thể là kiến thức nền của con chưa chắc.

Với thầy Hòa, điều quan trọng nhất vẫn là nhìn đúng vào năng lực hiện tại của học sinh.

Không phải để gắn cho con một nhãn yếu hay mất gốc.

Mà để biết cần bắt đầu lại từ đâu.

Dạy học sinh lớp 4, lớp 5 vì thế không chỉ là chữa một bài toán đúng hay sai. Đó còn là quá trình quan sát: khi nào học sinh ồn vì hào hứng, khi nào con không làm bài vì chưa có ý thức, và khi nào sự chống đối lại bắt nguồn từ việc con đã quá lâu không hiểu bài.

Có lúc chỉ cần một lời nhắc nhẹ.

Có lúc cần một trò chơi, một phần thưởng hay một lần được đứng trước lớp trình bày.

Nhưng cũng có lúc, điều cần nhất lại là một cuộc trò chuyện đủ lâu để học sinh chịu nói ra điều mình đang gặp phải.

Với thầy Hòa, mục tiêu sau cùng không phải là biến một lớp học thành nơi luôn im lặng hay khiến mọi học sinh lập tức đạt điểm cao.

Điều thầy mong muốn là các con dần hợp tác hơn, chủ động hơn và lấy lại cảm giác rằng mình vẫn có thể học được.

Bởi đôi khi, với một học sinh đã quen với việc làm sai, bước tiến đầu tiên chưa phải là một điểm 9 hay điểm 10.

Mà chỉ là khi con chịu ngồi xuống và thử làm lại thêm một lần nữa.