CHỦ ĐỘNG – THỨ KHÔNG AI LÀM HỘ ĐƯỢC

Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, khi chương trình học ngày càng nặng về năng lực, tự học và tư duy độc lập, một câu hỏi lớn được đặt ra cho người làm nghề: “Chúng ta đang dạy học sinh kiến thức, hay đang giúp các em hình thành năng lực học tập suốt đời?”

 

Từ trải nghiệm thực tế giảng dạy, tôi nhận ra rằng: điều quyết định sự khác biệt lâu dài của người học không nằm ở việc các em học nhanh hay chậm, mà nằm ở mức độ chủ động mà các em hình thành trong quá trình học tập. Sau nhiều năm làm việc trong lĩnh vực giáo dục, có một điều tôi nhận ra rất rõ: “Sự khác biệt giữa những người trưởng thành không nằm ở chỗ ai giỏi hơn, mà nằm ở chỗ ai chủ động hơn”.

 

Chủ động trong công việc là không đợi ai nhắc mới làm, không chờ đủ điều kiện mới bắt đầu, và không đổ lỗi khi mọi thứ chưa tròn trịa. Chủ động trong cuộc sống là tự chịu trách nhiệm cho cảm xúc của mình, biết dừng lại khi mệt, biết đứng lên khi cần, và không phó mặc cuộc đời cho “may mắn”. Và trong học tập, chủ động cũng giữ vai trò quan trọng không kém. Một học sinh chủ động không nhất thiết là đứa trẻ giỏi nhất lớp, mà là đứa trẻ:

• Biết đọc lại đề khi làm sai
• Biết hỏi “con sai ở đâu?” thay vì “sao bài khó thế”
• Biết ngồi lại thêm vài phút để suy nghĩ, dù rất muốn làm cho xong

Trong lớp học, điều tôi thấy rõ không phải là học sinh yếu thì hay sai, mà là học sinh thiếu thói quen chủ động suy nghĩ thì dễ bỏ cuộc. Nhiều em quen với việc:

• Chờ thầy cô nhắc
• Chờ đáp án
• Chờ người khác sửa lỗi cho mình

Lâu dần, các em không còn sợ bài khó, mà sợ việc phải tự mình suy nghĩ.

Là giáo viên, tôi không thể học thay học trò. Là cha mẹ, chúng ta cũng không thể sống thay con. Thứ duy nhất người lớn có thể trao cho trẻ không phải là lời giải, mà là thói quen chủ động chịu trách nhiệm với việc học của chính mình:

• Chủ động đọc lại
• Chủ động sửa sai
• Chủ động hỏi – và dám hỏi

Bởi vì sau này, khi rời khỏi lớp học, sẽ không còn ai nhắc bài, không còn ai gạch chân dữ kiện hộ, và cũng không có ai sống thay cuộc đời các con.

 

Với người làm giáo dục, điều này cũng đặt ra một yêu cầu nghề nghiệp rõ ràng: dạy học không chỉ là truyền đạt nội dung, mà là thiết kế những trải nghiệm học tập buộc học sinh phải suy nghĩ, phải lựa chọn và phải chịu trách nhiệm.

Khi giáo viên:

• Đặt câu hỏi thay vì đưa ngay đáp án
• Cho học sinh thời gian sai và sửa
• Coi trọng quá trình hơn kết quả

thì chính lớp học đó đang nuôi dưỡng năng lực chủ động – nền tảng của học tập bền vững.

 

Chủ động không chỉ là một kỹ năng học tập. Đó là một năng lực sống. Và cũng là món quà lớn nhất mà giáo dục có thể trao cho một đứa trẻ.