Điểm số, bằng cấp hay vị trí xếp hạng của một ngôi trường không phải thước đo cuối cùng của giáo dục. Giá trị cốt lõi nằm ở việc nhà trường góp phần hình thành nên những con người có đạo đức, năng lực, sức khỏe, tư duy độc lập và khả năng thích ứng với sự thay đổi của xã hội.

Đây là một trong những định hướng quan trọng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại buổi làm việc với các cơ quan liên quan vào sáng 25/8, nhằm đánh giá kết quả sau một năm triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Từ xây dựng chính sách đến tạo chuyển biến thực tế

Sau một năm thực hiện Nghị quyết 71, ngành giáo dục đã bước đầu xây dựng được nền tảng và điều kiện cần thiết cho quá trình đổi mới. Tuy nhiên, những thay đổi về chất lượng dạy học, đội ngũ giáo viên, người học và nguồn nhân lực vẫn chưa thể hiện thật sự rõ nét.

Một số hạn chế tồn tại trong nhiều năm chưa được giải quyết triệt để. Vì vậy, nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tiếp theo không chỉ là tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách mà phải đưa các chủ trương vào thực tế, tạo ra kết quả cụ thể và có thể đánh giá được.

Các chương trình hành động cần được rà soát lại, xác định rõ nhiệm vụ ưu tiên, đơn vị chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành. Những vấn đề có khả năng tạo ra chuyển biến lớn cho toàn ngành cần được tập trung nguồn lực để triển khai trước.

Bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng

Một trong những nhiệm vụ cấp thiết được đặt ra là từng bước giải quyết tình trạng thiếu trường, thiếu lớp và thiếu giáo viên. Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương cần xây dựng lộ trình cụ thể, phù hợp với điều kiện thực tế của từng khu vực.

Mục tiêu hướng đến là không để học sinh mất cơ hội học tập chỉ vì nơi sinh sống chưa có đủ cơ sở vật chất hoặc đội ngũ giáo viên. Chất lượng giáo dục và tương lai của trẻ không nên bị quyết định quá lớn bởi điều kiện địa lý, hoàn cảnh gia đình hay địa phương nơi các em lớn lên.

Bởi vậy, khả năng tiếp cận một nền giáo dục có chất lượng cần trở thành tiêu chí quan trọng khi đánh giá hiệu quả thực hiện Nghị quyết 71.

Giảm học thuộc, tăng tư duy và trải nghiệm

Đổi mới giáo dục cần bắt đầu từ những hoạt động diễn ra hằng ngày trong nhà trường. Điều này bao gồm cách quản trị, tổ chức dạy học, xây dựng đội ngũ, kiểm tra và đánh giá học sinh.

Phương pháp truyền đạt kiến thức một chiều, yêu cầu học sinh ghi nhớ máy móc hoặc học chủ yếu để vượt qua kỳ thi cần từng bước được thay đổi. Thay vào đó, nhà trường phải tạo thêm cơ hội để người học tự tìm hiểu, thực hành, trải nghiệm, đặt câu hỏi và giải quyết các vấn đề thực tế.

Hoạt động đánh giá cũng cần phản ánh đúng năng lực và quá trình tiến bộ của mỗi học sinh, thay vì chỉ tập trung vào một vài con điểm. Khi áp lực thành tích được giảm bớt, giáo viên sẽ có điều kiện quan tâm sâu hơn đến khả năng, khó khăn và nhu cầu phát triển riêng của từng em.

Bên cạnh đó, ngành giáo dục cần tinh giản các cuộc họp, báo cáo và thủ tục mang tính hình thức, giúp giáo viên dành nhiều thời gian hơn cho chuyên môn và học sinh.

Điểm số không thể đại diện cho toàn bộ giá trị của người học

Giáo dục toàn diện không chỉ trang bị kiến thức mà còn phải bồi dưỡng đạo đức, nhân cách, sức khỏe thể chất, tinh thần và đời sống văn hóa cho học sinh.

Trong bối cảnh mới, người học còn cần được phát triển năng lực số, ngoại ngữ, STEM, tư duy khoa học, khả năng sáng tạo và thích ứng. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cũng cần tiếp tục được đánh giá trên cơ sở thực tế để kịp thời điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp.

Cùng với đổi mới phương pháp, môi trường giáo dục phải được xây dựng trên nền tảng trung thực và kỷ cương. Các biểu hiện chạy theo thành tích, gian lận trong học tập, thi cử hoặc dạy thêm, học thêm biến tướng cần được kiểm tra và chấn chỉnh nghiêm túc.

Văn hóa học đường không thể chỉ được thể hiện qua khẩu hiệu. Mỗi mục tiêu về đạo đức, kỷ luật và trách nhiệm cần đi kèm giải pháp, người thực hiện và tiêu chí đánh giá rõ ràng.

Người thầy vẫn giữ vai trò trung tâm trong thời đại AI

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều cơ hội đổi mới hoạt động dạy và học. Tuy nhiên, công nghệ cần được xem là phương tiện hỗ trợ giáo dục chứ không thể thay thế bản chất của quá trình giáo dục con người.

Trong thời đại AI, giáo viên không còn chỉ làm nhiệm vụ truyền đạt kiến thức. Người thầy cần trở thành người định hướng tư duy, khơi gợi hứng thú học tập, phát hiện năng lực, bồi dưỡng nhân cách và hướng dẫn học sinh sử dụng tri thức một cách có trách nhiệm.

AI cũng không nên trở thành công cụ làm thay bài tập hoặc suy nghĩ thay người học. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp học sinh hiểu vấn đề sâu hơn, suy luận tốt hơn và phát huy khả năng sáng tạo.

Hướng tới hồ sơ học tập số suốt đời

Dữ liệu giáo dục được xác định là một trong những nền tảng quan trọng để đổi mới công tác quản lý và phát triển nguồn nhân lực quốc gia.

Ngành giáo dục cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu học sinh, văn bằng và chứng chỉ theo hướng thống nhất, chính xác, cập nhật và có khả năng sử dụng chung. Việc số hóa đầy đủ các loại văn bằng sẽ góp phần hạn chế bằng giả, chứng chỉ giả, đồng thời giảm những thủ tục không cần thiết cho người dân.

Xa hơn, mỗi công dân có thể sở hữu một hồ sơ học tập số, ghi nhận quá trình học tập và phát triển năng lực trong suốt cuộc đời. Đây sẽ là cơ sở để thúc đẩy học tập thường xuyên, kết nối đào tạo với nhu cầu nhân lực và thị trường lao động.

Đổi mới phải được thể hiện bằng chất lượng thực chất

Năm học 2026–2027 được xác định là thời điểm quan trọng để ngành giáo dục chuyển từ giai đoạn xây dựng nền tảng sang tạo ra những thay đổi cụ thể.

Để đạt được mục tiêu đó, mỗi chủ trương cần được chuyển hóa thành hành động trong từng lớp học, từng nhà trường và từng địa phương. Kết quả đổi mới không chỉ được đo bằng tỷ lệ tốt nghiệp hay thành tích thi cử, mà phải thể hiện qua sự trưởng thành, năng lực và phẩm chất của người học.

Khi giáo dục giúp học sinh biết suy nghĩ, biết chịu trách nhiệm, biết sáng tạo và biết sống tử tế, đó mới là thành quả có ý nghĩa lâu dài đối với gia đình, xã hội và tương lai đất nước.