Mới vào KioMath, thầy Hoàng đã được giao phụ trách lớp 9 - khối lớp mà mỗi tuần trôi qua đều gắn với áp lực của kỳ thi vào 10. Thầy nhận, rồi có những ngày dành cho việc chấm bài còn nhiều hơn cả soạn giáo án; quy định mới thì thực hiện, đồng nghiệp cần cũng sẵn lòng hỗ trợ. “Sao cũng được” dần trở thành cách mọi người nhớ về thầy, không phải vì thầy dễ dãi với công việc, mà bởi thầy hiếm khi lấy cái khó làm lý do để từ chối.

Lớp học cuối cấp và phép thử đầu tiên

Trong một tập thể, người thường xuyên được giao thêm việc chưa chắc là người có nhiều thời gian nhất. Đôi khi, đó chỉ là người ít phản ứng nhất trước phần việc rơi vào tay mình. Họ không hỏi quá lâu vì sao lại là mình, không dành nhiều thời gian để kể nhiệm vụ khó đến đâu, cũng hiếm khi để sự mệt mỏi của bản thân trở thành vấn đề chung. Công việc vì thế được hoàn thành khá êm. Êm đến mức người ta dễ quên rằng sự trôi chảy ấy không tự nhiên mà có; nó được đổi bằng thời gian và sức lực của một người cụ thể.

Ở KioMath, thầy Hoàng có thể được gọi vui là một giáo viên “sao cũng được”. Lớp khó cũng được, nhiệm vụ mới cũng được, hoạt động chung cần thêm người tham gia cũng được. Quy định vừa ban hành, thầy nghiêm túc thực hiện. Đồng nghiệp cần hỗ trợ, nếu thấy mình còn khả năng xoay xở, thầy thường không từ chối. Ba chữ ấy nghe qua có vẻ xuề xòa, nhưng lại không đúng với cách thầy hoàn thành công việc. Thầy dễ nhận việc, còn làm cho có thì không.

Khi mới vào trung tâm, thầy được giao phụ trách lớp 9. Đây là khối lớp có tiến độ gấp, áp lực thi cử rõ ràng và không nhiều thời gian để giáo viên mới làm quen. Người đứng lớp vừa phải nắm năng lực từng học sinh, vừa giữ chương trình, đồng thời xử lý những lỗ hổng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kỳ thi vào lớp 10.

Thầy Hoàng nhận lớp mà không biến nhiệm vụ ấy thành một câu chuyện về áp lực. Trong cuộc trò chuyện, thầy cũng hiếm khi chủ động kể mình đã vất vả ra sao. Nhiều câu trả lời chỉ vài từ, đôi khi ngắn đến mức người hỏi phải tiếp tục gợi lại từng tình huống. Thầy ít nói, nhưng không khô khan; sự hài hước thường nằm trong một câu đáp tỉnh và gọn, khiến người nghe mất một nhịp mới nhận ra mình vừa được nghe một câu đùa.

Cách thầy làm việc cũng có phần giống như vậy. Không nhiều lời dẫn nhập, không phô ra sự quyết tâm trước khi bắt đầu. Thầy nhận nhiệm vụ rồi đi vào phần việc cụ thể. Chính vì thế, cảm giác “mọi thứ đều ổn” thường xuất hiện trước khi người khác kịp nhìn thấy thầy đã phải dành bao nhiêu thời gian để giữ cho nó ổn.

Một bài toán phải được “giải” hai lần

Trong thời gian phụ trách lớp 9, thầy Hoàng là người đầu tiên thực hiện việc chấm bài kèm hình ảnh, đánh dấu từng lỗi và gửi nhận xét thường xuyên đến học sinh, phụ huynh. Trên mô tả, công việc chỉ gồm vài thao tác: xem bài, tìm lỗi, ghi chú, gửi phản hồi. Khi làm với từng học sinh, từng ngày, nó lập tức trở thành một khối lượng khác hẳn.

Có những bài, tìm ra nguồn gốc của cái sai còn mất nhiều thời gian hơn tự viết một lời giải đúng. Nói cách khác, thầy gần như phải giải bài toán hai lần: một lần theo con đường chuẩn, một lần đi vào cách làm của học sinh để xem các em đã mất dấu ở đâu.

Thầy Hoàng chấm từng bài theo cách ấy, có những ngày, thời gian dành cho việc chấm và phản hồi còn dài hơn thời gian thầy soạn giáo án. Điều đáng chú ý không nằm ở sự mới mẻ của cách làm. Nó không phải một sáng kiến hào nhoáng và cũng không tạo ra kết quả ngay sau một đêm. Điều đáng nói nằm ở cách thầy thực hiện nó trong giai đoạn cần thiết: không gộp lỗi của nhiều học sinh thành vài nhận xét chung, không dừng ở việc thông báo đáp án sai, mà chỉ cụ thể phần kiến thức hoặc bước lập luận cần xem lại.

Thầy Hoàng lưu lại hình ảnh từng bài làm, chỉ rõ lỗi sai và phần kiến thức còn thiếu để học sinh biết mình cần sửa từ đâu.

Khi “sao cũng được” trở thành một cách làm việc

Câu chuyện tương tự xuất hiện ở những công việc khác tại KioMath. Có quy định mới, thầy thực hiện. Có chuyên đề cần soạn, thầy làm. Trung tâm có hoạt động chung hoặc đồng nghiệp cần thêm người hỗ trợ, thầy thường tham gia nếu sắp xếp được. Nhìn riêng từng việc, không có chi tiết nào quá đặc biệt. Đặt cạnh nhau, chúng tạo thành một cách làm việc khá nhất quán: được giao thì làm, đã làm thì cố gắng hoàn thành cho đủ.

Khánh Ngọc là một trường hợp như vậy trong quãng thời gian thầy phụ trách lớp 9. Em tìm đến vào giữa học kỳ II, khi KioMath gần như đã ngừng nhận thêm học sinh cuối cấp. Kết quả kiểm tra đầu vào còn thấp, trong khi kỳ thi đã ở rất gần. Thầy Hoàng vẫn nhận hỗ trợ em.

Không phải vì thầy nhìn thấy ở Ngọc một năng khiếu Toán học đặc biệt. Điều thầy chú ý là thái độ: em ngoan, chăm và chịu học. Khi được hỏi vì sao tin cô học trò này còn có thể tiến bộ, thầy chỉ nói: “Quan trọng là ý thức”.

Ngọc được bổ trợ riêng vào thứ Bảy. Hai thầy trò quay lại những phần kiến thức em chưa vững, chữa bài rồi tiếp tục. Sau kỳ thi vào lớp 10, Ngọc đạt 7,75 điểm Toán, và trở thành một trong những học sinh thầy Hoàng ấn tượng nhất trong quãng thời gian phụ trách lớp 9. Dù vậy, việc thầy nhận hỗ trợ Ngọc không phải một ngoại lệ. Ở KioMath, thầy vẫn thường như thế: ai thật sự muốn cố gắng, và bản thân còn khả năng giúp, thầy ít khi chọn đứng ngoài.

Tin nhắn Khánh Ngọc gửi thầy Hoàng sau khi biết kết quả thi vào lớp 10, trong đó em đạt 7,75 điểm Toán.

Với đồng nghiệp cũng vậy. Một người cần hỗ trợ chuyên đề, một phần việc chung cần hoàn thiện hay một hoạt động của trung tâm cần thêm người tham gia, thầy thường tìm cách làm trước khi tìm lý do để từ chối. Điều này khiến thầy trở thành một người dễ phối hợp, đáng tin và gần như luôn có mặt khi tập thể cần. Nhưng sự đáng tin cậy không phải phẩm chất tồn tại miễn phí. Nó được tạo nên từ những lần một người tự thu xếp lại lịch của mình, nhận thêm phần khó và không để sự bận rộn trở thành gánh nặng phải chia đều cho người khác.

Cũng vì vậy, “sao cũng được” là một cách gọi vừa đúng vừa chưa đủ với thầy Hoàng. Đúng, bởi thầy không quá nề hà nhiệm vụ được giao. Chưa đủ, bởi nó dễ khiến người ta tưởng thầy làm mọi việc trong trạng thái nhẹ nhàng, không có giới hạn và chẳng gặp trở ngại nào. 

Trong một tập thể, việc khó thường tìm đến người ít kêu khó. Ban đầu là vì người ấy làm được. Sau đó là vì mọi người đã quen với việc họ sẽ làm được. Nếu chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng, người ta dễ gọi đó là năng lực; nhìn lâu hơn một chút, sẽ thấy phía sau còn có sự nhẫn nại, trách nhiệm và rất nhiều phần thời gian không được gọi tên.

Thầy Hoàng nhận việc khá nhẹ nhàng. Nhưng phần việc qua tay thầy lại hiếm khi đúng nghĩa 2 từ đó. Có lẽ đó mới là cách chính xác nhất để hiểu về người giáo viên “sao cũng được” ở KioMath: điều gì cần làm, thầy có thể nói được; còn làm thế nào cũng được, thì chưa bao giờ