Thông tin Hà Nội định hướng sử dụng kết quả học tập và đánh giá thường xuyên của học sinh trong xét tốt nghiệp THCS, tiến tới phục vụ tuyển sinh lớp 10 đang thu hút nhiều sự quan tâm. Nếu được triển khai, phương thức này có thể làm thay đổi đáng kể cách học sinh THCS học tập và chuẩn bị cho giai đoạn chuyển cấp.

Tuy nhiên, bên cạnh kỳ vọng giảm áp lực của một kỳ thi mang tính quyết định, nhiều phụ huynh và giáo viên cũng đặt câu hỏi: Nếu xét tuyển dựa nhiều hơn vào quá trình học tập, làm thế nào để bảo đảm điểm số giữa các trường thực sự công bằng và tránh tình trạng chạy theo một “học bạ đẹp”?

Hà Nội hướng tới đánh giá học sinh bằng cả quá trình

Tại hội nghị tổng kết năm học 2025–2026 và triển khai nhiệm vụ năm học mới ngày 21/8, lãnh đạo Sở GD&ĐT Hà Nội cho biết thành phố sẽ tiếp tục đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá trong trường học.

Một trong những định hướng đáng chú ý đối với cấp THCS là tăng cường xác thực kết quả học tập cũng như kết quả đánh giá thường xuyên của học sinh. Những dữ liệu này trong tương lai có thể được sử dụng khi xét tốt nghiệp THCS và tuyển sinh vào lớp 10.

Theo định hướng này, việc kiểm tra không chỉ nhằm tạo ra điểm số mà còn giúp nhà trường nhận diện sớm những phần kiến thức, kỹ năng mà học sinh còn thiếu. Từ đó, giáo viên có thể điều chỉnh hoạt động dạy học và hỗ trợ học sinh ngay trong quá trình học thay vì chờ đến cuối cấp.

Nếu được triển khai đồng bộ, cách làm này có thể góp phần chuyển trọng tâm từ một kỳ thi cuối cấp sang quá trình học tập kéo dài nhiều năm.

Bỏ một kỳ thi chưa chắc đồng nghĩa với hết áp lực

Kỳ thi vào lớp 10 tại Hà Nội nhiều năm nay được xem là một trong những kỳ thi có mức độ cạnh tranh cao. Nguyên nhân không chỉ nằm ở hình thức thi mà còn xuất phát từ sự chênh lệch giữa nhu cầu học THPT công lập và số lượng chỗ học thực tế.

Chính vì vậy, ngay cả khi kỳ thi được giảm số môn hoặc thay bằng phương án xét tuyển, áp lực cạnh tranh vẫn có thể tồn tại.

Nếu số lượng học sinh đăng ký vào trường công lập tiếp tục lớn hơn đáng kể so với chỉ tiêu, hệ thống vẫn phải có một cơ chế để phân loại người học.

Điểm khác biệt chỉ nằm ở chỗ áp lực có thể chuyển từ “học để thi một kỳ thi lớn” sang “duy trì điểm số cao trong suốt nhiều năm THCS”.

Với học sinh, điều này vừa có mặt tích cực vừa đặt ra thách thức mới.

Các em sẽ khó có tâm lý “đợi đến lớp 9 mới bắt đầu ôn thi”. Kết quả học tập từ những năm trước đó có thể trở nên quan trọng hơn, buộc học sinh phải duy trì nền tảng kiến thức và thái độ học tập ổn định trong một thời gian dài.

Bài toán khó nhất: Điểm 9 ở các trường có thực sự giống nhau?

Một trong những vấn đề lớn nhất của phương án xét học bạ là sự khác biệt trong cách kiểm tra, ra đề và chấm điểm giữa các trường.

Một học sinh đạt điểm 9 ở trường này chưa chắc đã trải qua bài kiểm tra có mức độ tương đương với học sinh đạt điểm 9 ở một trường khác.

Nếu kết quả đó được sử dụng để cạnh tranh trực tiếp vào cùng một trường THPT, câu hỏi về tính công bằng chắc chắn sẽ được đặt ra.

Do đó, nếu Hà Nội muốn tăng vai trò của học bạ trong tuyển sinh, việc chuẩn hóa hệ thống đánh giá gần như là điều kiện bắt buộc.

Thành phố có thể phải xây dựng một hệ thống chung gồm ngân hàng câu hỏi, chuẩn đầu ra, cách thức tổ chức kiểm tra và quy trình giám sát.

Một số bài đánh giá định kỳ cũng có thể cần được tổ chức theo chuẩn chung ở quy mô lớn hơn thay vì để từng trường hoàn toàn tự xây dựng đề.

Khi đó, điểm học bạ mới có khả năng phản ánh tương đối đồng đều năng lực của học sinh.

Nỗi lo xuất hiện cuộc đua “làm đẹp” học bạ

Khi học bạ trở thành một trong những căn cứ quan trọng để tuyển sinh, giá trị của từng đầu điểm cũng sẽ tăng lên.

Đây chính là lý do nhiều phụ huynh lo ngại áp lực thi cử có thể không biến mất mà chuyển thành một dạng khác: cuộc đua điểm số kéo dài từ lớp 6 đến lớp 9.

Nếu thiếu cơ chế kiểm soát đủ chặt chẽ, học sinh có thể phải chịu áp lực giữ điểm ở hầu hết các môn. Phụ huynh cũng dễ quan tâm nhiều hơn đến từng bài kiểm tra, từng điểm tổng kết và vị trí của con trong lớp.

Thậm chí, nếu chất lượng đánh giá giữa các trường không đồng đều, nguy cơ phát sinh tâm lý xin điểm, chạy điểm hoặc lựa chọn những cuộc thi chỉ nhằm bổ sung thành tích vào hồ sơ cũng không thể bỏ qua.

Vì vậy, xét học bạ chỉ thực sự có ý nghĩa khi học bạ phản ánh đúng năng lực của người học thay vì trở thành một bộ hồ sơ cần được “trang trí”.

Nhưng đánh giá cả quá trình cũng có những ưu điểm đáng chú ý

Ở chiều ngược lại, việc chỉ sử dụng một kỳ thi trong vài ngày để quyết định cơ hội học tập của học sinh cũng có những hạn chế nhất định.

Một học sinh có quá trình học tập tốt trong nhiều năm vẫn có thể gặp vấn đề sức khỏe, tâm lý hoặc mắc sai sót trong ngày thi.

Nếu kết quả tuyển sinh được hình thành từ nhiều lần đánh giá khác nhau, tác động của một bài thi duy nhất sẽ giảm xuống.

Phương thức này cũng có thể khuyến khích học sinh học đều hơn, chú trọng quá trình hiểu bài, rèn kỹ năng và duy trì thái độ học tập thay vì dồn toàn bộ sức lực cho giai đoạn luyện đề cuối lớp 9.

Tuy nhiên, lợi ích này chỉ đạt được khi hệ thống đánh giá đủ minh bạch và đáng tin cậy.

Nếu không, áp lực của một kỳ thi có thể đơn giản được thay thế bằng áp lực của hàng chục bài kiểm tra trong suốt bốn năm THCS.

Điều phụ huynh cần quan tâm lúc này không phải là “có bỏ thi hay không”

Ở thời điểm hiện tại, điều quan trọng là đây mới là định hướng tiến tới sử dụng kết quả học tập trong tuyển sinh lớp 10, không đồng nghĩa với việc học sinh Hà Nội lập tức không phải thi vào lớp 10.

Vì vậy, phụ huynh không nên vội thay đổi hoàn toàn kế hoạch học tập của con chỉ dựa trên thông tin về một phương án đang được nghiên cứu và hoàn thiện.

Thay vào đó, cách chuẩn bị an toàn nhất vẫn là giúp học sinh:

Nắm chắc kiến thức ngay từ lớp 6, lớp 7 và lớp 8.

Hạn chế tình trạng học lệch hoặc mất gốc rồi mới ôn tập vào năm cuối cấp.

Rèn khả năng tư duy, vận dụng thay vì chỉ ghi nhớ dạng bài.

Duy trì kết quả học tập ổn định qua từng học kỳ.

Hình thành khả năng tự học và tự sửa lỗi.

Dù tương lai Hà Nội tiếp tục tổ chức thi tuyển, kết hợp thi với học bạ hay chuyển dần sang một phương thức xét tuyển mới, những năng lực này vẫn là nền tảng quan trọng nhất.

Muốn giảm áp lực lớp 10, cần giải quyết nhiều hơn câu chuyện thi hay xét

Tranh luận giữa thi tuyển và xét tuyển cuối cùng vẫn quay về một bài toán lớn hơn: số lượng cơ hội học tập có đáp ứng được nhu cầu của học sinh hay không.

Nếu có quá nhiều học sinh cạnh tranh cho một số lượng chỗ học hạn chế, bất kỳ phương thức tuyển sinh nào cũng phải tạo ra sự phân loại.

Thi tuyển tạo áp lực trong một kỳ thi.

Xét học bạ có thể tạo áp lực trong cả quá trình.

Đánh giá năng lực lại đòi hỏi một hệ thống tổ chức phức tạp và chuẩn hóa cao.

Bởi vậy, bên cạnh việc cải tiến cách tuyển sinh, Hà Nội vẫn cần tiếp tục mở rộng mạng lưới trường lớp, tăng khả năng tiếp cận giáo dục THPT và xây dựng nhiều lộ trình học tập phù hợp với năng lực khác nhau của học sinh.

Mục tiêu cuối cùng của giáo dục không nên chỉ là tìm ra phương thức tốt nhất để “chọn ai vào lớp 10”, mà cần tiến tới câu hỏi rộng hơn:

Làm thế nào để mỗi học sinh sau THCS đều có một con đường học tập phù hợp và có cơ hội phát triển năng lực của mình?

Nếu giải quyết được câu hỏi đó, áp lực tuyển sinh lớp 10 mới có thể giảm một cách thực chất, thay vì chỉ chuyển từ kỳ thi sang học bạ.