Kỳ thi càng quan trọng, chế tài càng phải đủ sức răn đe — đó là tinh thần được thể hiện rõ trong dự thảo nghị định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực giáo dục mà Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố lấy ý kiến. Điểm đáng chú ý nhất là khung phạt dành cho các hành vi gian lận thi cử được xây dựng theo hướng phân tầng rõ rệt, tương ứng với mức độ nghiêm trọng của từng vi phạm.

Bốn nhóm hành vi, bốn mức phạt

Theo dự thảo, hành vi bị xem là nghiêm trọng nhất — làm lộ đề thi hoặc mua bán đề thi — sẽ chịu mức phạt từ 50 đến 75 triệu đồng. Đây cũng là mức tăng đáng kể so với đề xuất hồi tháng 6, khi khung phạt cho hành vi này chỉ dừng ở khoảng 50-60 triệu đồng.

Thấp hơn một bậc là nhóm hành vi mang tài liệu giải sẵn vào phòng thi hoặc để lọt đề, lộ số phách ra ngoài, với mức phạt 30-50 triệu đồng. Riêng việc trực tiếp giải bài hộ thí sinh hoặc trao đổi đáp án trong lúc thi bị đề xuất phạt 20-30 triệu đồng.

Ở mức nhẹ hơn, các hành vi như thi hộ, mang tài liệu không được phép ra khỏi phòng thi, gây rối hoặc đe dọa giám thị được xếp vào khung phạt 10-20 triệu đồng.

Không chỉ phạt tiền

Dự thảo nêu rõ, ngoài việc bị xử phạt hành chính, người vi phạm còn phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả tương ứng: hủy bỏ kết quả thi có được do gian lận, khôi phục lại bài thi hoặc số phách gốc nếu đã bị chỉnh sửa, và chấm lại bài thi theo đúng quy trình nếu cần thiết.

Đối tượng áp dụng của quy định không chỉ dừng ở thí sinh. Giám thị, cán bộ coi thi, người tham gia khâu ra đề, in sao đề hay tổ chức kỳ thi mà để xảy ra sai phạm cũng nằm trong diện bị xử lý, cho thấy cách tiếp cận siết chặt trách nhiệm từ cả hai phía — người dự thi lẫn người tổ chức thi.

Vì sao mức phạt được nâng lên

Việc điều chỉnh tăng khung phạt so với dự thảo tháng 6 được xem là phản ứng cần thiết trước thực tế nhiều vụ lộ đề, gian lận thi cử trong các kỳ thi lớn thời gian qua đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và sự công bằng của hệ thống thi cử quốc gia. Một mức phạt hành chính đủ mạnh, đi kèm các biện pháp khắc phục hậu quả cụ thể, được kỳ vọng sẽ tạo sức răn đe thực chất hơn so với các quy định hiện hành.

Dự thảo nghị định hiện đang trong giai đoạn lấy ý kiến hoàn thiện trước khi được trình ban hành chính thức.