Tiếng trống khai giảng đã vang lên, các tiết học đầu tiên đã bắt đầu, nhưng tại một số địa phương, nhiều học sinh vẫn phải đến lớp trong tình trạng thiếu sách giáo khoa. Có phụ huynh đi qua nhiều nhà sách nhưng chưa thể mua đủ bộ; có trường phải sử dụng bản điện tử hoặc tài liệu photo để học sinh theo kịp chương trình.

Tình trạng này không chỉ gây bất tiện cho từng gia đình mà còn cho thấy những điểm nghẽn trong việc dự báo, đăng ký và phân phối sách giáo khoa trước năm học mới.

Phụ huynh đi nhiều nơi vẫn chưa mua đủ sách

Theo phản ánh tại một số địa phương như Đà Nẵng, Cần Thơ và Đắk Lắk, nhiều đầu sách rơi vào tình trạng khan hiếm cục bộ. Một số phụ huynh phải tìm mua sách lẻ tại nhiều cửa hàng, thậm chí đặt mua từ địa phương khác nhưng vẫn chưa gom đủ bộ cho con.

Đáng chú ý, tại một số trường ở Đắk Lắk, tỷ lệ học sinh chưa có đủ sách giáo khoa trọn bộ được phản ánh có nơi lên tới 40%. Trong thời gian chờ bổ sung, giáo viên và nhà trường phải linh hoạt cho học sinh dùng chung sách, khai thác bản điện tử hoặc photo một số nội dung cần thiết.

Trước đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu các địa phương rà soát số lượng sách còn thiếu theo từng trường, từng lớp, từng môn và từng đầu sách; đồng thời phối hợp với đơn vị phát hành để hoàn thành việc cung ứng trước ngày 30/8. Tuy nhiên, khi năm học 2026–2027 đã bắt đầu, tình trạng thiếu sách vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn tại một số nơi. 

Vì sao sách giáo khoa vẫn thiếu?

Tình trạng thiếu sách năm nay xuất phát từ nhiều nguyên nhân đan xen.

Trước hết là tâm lý chờ đợi chính sách hỗ trợ hoặc miễn phí sách giáo khoa. Một bộ phận phụ huynh và nhà trường chưa đăng ký mua sách từ sớm vì chờ hướng dẫn cụ thể. Đến sát ngày khai giảng, nhu cầu tăng đột biến khiến các đơn vị cung ứng không kịp đáp ứng.

Bên cạnh đó, việc khảo sát nhu cầu tại một số trường còn chậm hoặc chưa sát với thực tế. Khi số lượng học sinh, lớp học hay nhu cầu mua sách thay đổi nhưng không được cập nhật kịp thời, kế hoạch in ấn và phân phối dễ rơi vào tình trạng nơi thừa, nơi thiếu.

Các đơn vị phát hành cũng có tâm lý hạn chế nhập dư để tránh tồn kho. Trong khi đó, việc đấu thầu, chuẩn bị vật tư, in ấn và vận chuyển sách cần nhiều thời gian, nên rất khó bổ sung ngay một lượng lớn sách khi nhu cầu tăng bất ngờ.

Như vậy, vấn đề không hẳn nằm ở tổng số lượng sách đã được in mà chủ yếu nằm ở sự thiếu đồng bộ giữa dự báo nhu cầu, đăng ký mua và phân phối sách đến đúng nơi, đúng thời điểm.

Thiếu sách ảnh hưởng trực tiếp đến việc học

Sách giáo khoa vẫn là học liệu cơ bản trong quá trình học tập. Khi chưa có sách, học sinh gặp khó khăn trong việc theo dõi bài giảng, ghi nhớ kiến thức và hoàn thành bài tập ở nhà.

Với học sinh tiểu học, ảnh hưởng này càng rõ rệt bởi các em chưa có nhiều khả năng tự tìm kiếm và tổng hợp tài liệu. Việc phải nhìn chung sách với bạn hoặc học qua bản photo rời rạc có thể khiến các em khó tập trung, bỏ sót nội dung và mất hứng thú trong những tuần đầu năm học.

Ở các lớp lớn hơn, nếu mỗi học sinh sử dụng một nguồn tài liệu khác nhau, giáo viên cũng gặp khó khăn khi giao bài, hướng dẫn nội dung và kiểm tra tiến độ học tập.

Điều đáng lo ngại là sự thiếu hụt sách không tác động như nhau đến mọi gia đình. Phụ huynh tại thành phố có thể tìm mua ở nhiều cửa hàng hoặc đặt trực tuyến, trong khi học sinh ở vùng sâu, vùng xa và những gia đình có hoàn cảnh khó khăn ít có lựa chọn thay thế hơn. Vì vậy, thiếu sách giáo khoa còn có thể làm gia tăng khoảng cách trong cơ hội tiếp cận học tập.

Không thể để học sinh tiếp tục “học chờ sách”

Trước mắt, các trường cần rà soát chính xác số lượng sách còn thiếu, công khai thời gian dự kiến cung ứng và chủ động thông báo cho phụ huynh. Nguồn sách trong thư viện, sách cũ còn sử dụng tốt và sách được trao tặng cần được ưu tiên cho học sinh chưa có sách.

Các địa phương và đơn vị phát hành cũng cần điều phối sách từ nơi còn dư sang nơi đang thiếu, thay vì để phụ huynh tự tìm mua trong tình trạng thiếu thông tin. Danh sách điểm bán chính thức, số lượng sách còn lại và thời gian bổ sung nên được cập nhật thường xuyên.

Về lâu dài, việc khảo sát nhu cầu phải được thực hiện sớm và có phương án dự phòng cho những biến động về số lượng học sinh, trường lớp cũng như chính sách hỗ trợ sách giáo khoa. Nếu vẫn vận hành theo cách “đăng ký bao nhiêu, in bấy nhiêu” mà không có lượng sách dự phòng hợp lý, tình trạng thiếu cục bộ rất dễ lặp lại.

Trong thời gian chờ sách, phụ huynh có thể cho con sử dụng bản điện tử từ nguồn chính thống, mượn sách tại thư viện hoặc học theo tài liệu do giáo viên cung cấp. Tuy nhiên, đây chỉ nên là giải pháp tạm thời, không thể thay thế trách nhiệm bảo đảm đầy đủ học liệu cho học sinh.

Tại KioMath, giáo viên chủ động cung cấp hệ thống bài giảng, phiếu học tập và tài liệu bổ trợ bám sát chương trình để việc học của học sinh không bị gián đoạn khi chưa có đủ sách. Dù vậy, sự hỗ trợ của trung tâm hay giáo viên vẫn không thể thay thế hoàn toàn vai trò của sách giáo khoa trong mỗi tiết học.

Một năm học mới chỉ thực sự bắt đầu trọn vẹn khi mọi học sinh đều có đủ điều kiện học tập tối thiểu. Để học sinh đã đến lớp nhưng vẫn phải “học chờ sách” là tình trạng cần được xử lý ngay, đồng thời phải được nhìn nhận như một bài toán dài hạn về dự báo, điều phối và trách nhiệm của toàn bộ hệ thống cung ứng.