“Ngày trước con học giỏi lắm, bài kiểm tra nào cũng 9, 10 điểm. Vậy mà từ khi lên lớp 6, điểm Toán cứ tụt dần, có bài chỉ được 5–6 điểm. Không hiểu tại sao con lại học sa sút như vậy?” Đây là nỗi băn khoăn của không ít phụ huynh khi con bước vào năm học đầu tiên ở bậc THCS. Nhưng liệu điểm số giảm có thực sự đồng nghĩa với việc năng lực học tập của con đang đi xuống?

Thực tế, bước chuyển từ tiểu học lên THCS không đơn thuần là sự thay đổi về môi trường học tập mà còn là bước ngoặt trong cách tiếp cận kiến thức. Nếu như ở tiểu học, học sinh thường được hướng dẫn kỹ từng dạng toán, luyện tập theo những phương pháp quen thuộc thì lên lớp 6, các em bắt đầu phải tư duy độc lập, phân tích vấn đề và vận dụng kiến thức linh hoạt hơn. Những nội dung như lũy thừa, tính chia hết, số nguyên tố, ước chung hay bội chung đòi hỏi học sinh không chỉ biết tính toán mà còn phải hiểu bản chất và nhận diện được mối liên hệ giữa các kiến thức. Chính vì vậy, những em vốn quen với cách học ghi nhớ công thức, làm bài theo mẫu rất dễ lúng túng khi gặp các bài toán có cách hỏi mới.

Một nguyên nhân khác ít được phụ huynh chú ý là điểm số cao ở tiểu học chưa chắc đã phản ánh đầy đủ mức độ vững chắc của nền tảng kiến thức. Có những học sinh đạt 9–10 điểm nhờ chăm chỉ luyện tập, ghi nhớ tốt phương pháp giải nhưng chưa thực sự hiểu sâu bản chất toán học. Khi lên lớp 6, những lỗ hổng tưởng chừng rất nhỏ như chưa thành thạo thứ tự thực hiện phép tính, tính toán phân số còn chậm, chưa biết phân tích đề bài hoặc trình bày lời giải thiếu logic bắt đầu bộc lộ rõ rệt. Kiến thức mới liên tục được xây dựng trên nền tảng cũ khiến các em ngày càng khó theo kịp nếu không được phát hiện và củng cố kịp thời.

Bên cạnh sự thay đổi về kiến thức, môi trường học tập ở THCS cũng đặt ra nhiều thử thách. Học sinh phải làm quen với nhiều giáo viên bộ môn, phương pháp giảng dạy khác nhau, tốc độ tiếp thu bài nhanh hơn và yêu cầu tự học ngày càng cao. Trong khi đó, không phải học sinh nào cũng đã hình thành được thói quen tự ghi chép, ôn tập, hệ thống hóa kiến thức và chủ động giải quyết khó khăn trong học tập. Có em hiểu bài trên lớp nhưng về nhà không biết bắt đầu ôn từ đâu, có em làm bài tập khá tốt nhưng khi kiểm tra lại mắc lỗi vì thiếu thời gian hoặc tâm lý căng thẳng. Những yếu tố này đều có thể ảnh hưởng đến kết quả học tập, đặc biệt trong giai đoạn đầu lớp 6.

Điều đáng nói là khi thấy con từ 9–10 điểm xuống còn 5–6 điểm, nhiều phụ huynh thường lập tức yêu cầu con học nhiều hơn, làm thêm bài tập hoặc liên tục nhắc lại thành tích trước đây. Tuy nhiên, việc gia tăng áp lực khi chưa xác định đúng nguyên nhân có thể khiến con mất dần sự tự tin, thậm chí hình thành tâm lý sợ học Toán. Thay vì chỉ quan tâm con được bao nhiêu điểm, bố mẹ cần tìm hiểu con đang mất điểm ở đâu: do chưa hiểu kiến thức, tính toán thiếu cẩn thận, đọc đề chưa kỹ, chưa biết trình bày hay chưa thích nghi với cách kiểm tra ở THCS. Mỗi vấn đề đều cần một phương pháp hỗ trợ khác nhau, bởi không phải cứ làm thật nhiều bài tập là kết quả sẽ tự động cải thiện.

Ở giai đoạn này, điều quan trọng nhất không phải là ép con nhanh chóng quay trở lại mức điểm 9–10 mà là giúp con xây dựng lại nền tảng kiến thức và phương pháp học tập phù hợp. Học sinh cần được hướng dẫn cách hiểu bản chất vấn đề, tự phân tích đề bài, trình bày lời giải mạch lạc, nhận diện lỗi sai và biết cách tự sửa lỗi. Khi những kỹ năng này dần được hình thành, kết quả học tập sẽ có cơ sở để cải thiện một cách bền vững. Một học sinh tiến bộ từ 5 lên 7 điểm nhờ hiểu bài và biết tư duy độc lập hoàn toàn xứng đáng được ghi nhận, thay vì chỉ nhìn vào khoảng cách giữa kết quả hiện tại và những điểm 10 trước đây.

Lên lớp 6, con không bỗng nhiên “dốt đi”, và chương trình học nặng hơn cũng không phải nguyên nhân duy nhất khiến điểm số giảm sút. Đây là giai đoạn học sinh phải thay đổi từ cách học chủ yếu dựa vào hướng dẫn sang chủ động tư duy và tự học. Sự thay đổi ấy cần thời gian, phương pháp và sự đồng hành đúng cách từ gia đình cũng như thầy cô.

Đừng vội trách con khi điểm số đi xuống. Điều quan trọng không phải là con đã mất bao nhiêu điểm, mà là chúng ta có kịp nhận ra con đang gặp khó khăn ở đâu để giúp con tiến bộ hay không. Bởi đôi khi, điều một đứa trẻ cần không phải là thêm một chồng bài tập, mà là một người đủ kiên nhẫn giúp con hiểu lại kiến thức, lấy lại sự tự tin và tìm thấy niềm vui trong việc học.